Gec yatmaq sağlamlığımıza necə təsir edir?

Gec yatmaq sağlamlığımıza necə təsir edir?

  • whatsapp
  • messenger
  • telegram
  • vkontakte
  • odnoklassniki

Gecə saatlarında yatmağı vərdişə çevirən insanlar sağlamlıqları ilə bağlı hansı risklərlə üzləşə bilərlər? Alimlər yuxu rejiminin ürəkdən tutmuş beyinə, maddələr mübadiləsindən immun sisteminə qədər bir çox prosesə təsir etdiyini bildirirlər.

Tribuna.az xəbər verir ki, yuxu insan orqanizminin normal fəaliyyəti üçün vacib fizioloji proseslərdən biridir. İnsan yatarkən beyin və bədən istirahət etməklə yanaşı, gün ərzində sərf olunan enerjini bərpa edir, yaddaş prosesləri və hormonal fəaliyyət tənzimlənir.

Lakin müasir həyat tərzi, gec saatlara qədər telefondan istifadə, televizora baxmaq, iş rejimi və digər amillər bir çox insanın yuxu saatlarının dəyişməsinə səbəb olur. Bəziləri gecə saat 2-3-də yatmağı adi hal hesab edir. Halbuki yuxunun həm müddəti, həm də müntəzəmliyi sağlamlıq baxımından əhəmiyyət daşıyır.

1. Ürək-damar xəstəliklərinin riskini artıra bilər
Yuxu çatışmazlığı ürək sağlamlığına mənfi təsir göstərən amillərdən biridir. Normal yuxu zamanı arterial təzyiq adətən aşağı düşür və ürək-damar sistemi müəyyən qədər istirahət edir.

Yuxu rejiminin pozulması isə yüksək təzyiq, ürək-damar xəstəlikləri və insultla əlaqələndirilir. Amerika Ürək Assosiasiyasının 2025-ci ildə dərc etdiyi elmi açıqlamada yuxunun müddəti, keyfiyyəti və müntəzəmliyinin ürək sağlamlığı üçün əhəmiyyətli olduğu vurğulanır.

2. Şəkərli diabet riskinə təsir edə bilər

Gec yatmaq və xüsusilə kifayət qədər yatmamaq orqanizmin qlükozanı idarə etmə qabiliyyətinə təsir göstərə bilər.

Yuxu çatışmazlığı insulinə həssaslığın azalması ilə əlaqələndirilir. Bu isə qanda şəkərin tənzimlənməsini çətinləşdirə bilər. Uzun müddət davam edən yuxu problemləri 2-ci tip diabet riskinin artması ilə də əlaqələndirilir.

3. Artıq çəkiyə səbəb ola bilər

Az yatmaq yalnız insanın enerjisini azaltmır, iştaha mexanizmlərinə də təsir göstərə bilər.

Yuxu çatışmazlığı aclıq və toxluq hissini tənzimləyən hormonal proseslərə müdaxilə edə bilər. Nəticədə insan daha çox yemək istəyir, xüsusilə də şirin və kalorili qidalara meyli arta bilər.

Bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə çəki artımına şərait yarada bilər.

4. Yaddaş və diqqəti zəiflədir

Yuxu zamanı beyin gün ərzində əldə etdiyi məlumatları emal edir və yaddaş proseslərini möhkəmləndirir.

Gec yatmaq və kifayət qədər yatmamaq səhəri gün diqqətin azalmasına, unutqanlığa, qərarvermə çətinliyinə və iş qabiliyyətinin zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Xüsusilə avtomobil idarə edən, mürəkkəb qərarlar qəbul edən və diqqət tələb edən işlərdə çalışan insanlar üçün yuxu çatışmazlığı təhlükəli ola bilər.

5. İmmunitet sisteminə mənfi təsir göstərir

Keyfiyyətli yuxu immun sisteminin normal fəaliyyəti üçün vacibdir. Yuxu çatışmazlığı orqanizmin infeksiyalara qarşı müdafiə mexanizmlərinin fəaliyyətini zəiflədə bilər.

Bu səbəbdən müntəzəm və kifayət qədər yatmaq sağlam həyat tərzinin mühüm hissəsi hesab olunur.

6. Əhval-ruhiyyəyə və psixoloji vəziyyətə təsir edir

Az yatan insanlar gün ərzində daha əsəbi, səbirsiz və gərgin ola bilərlər. Yuxu çatışmazlığı emosiyaların idarə edilməsini çətinləşdirir, stressə qarşı dözümlülüyü azalda bilər.

Uzunmüddətli yuxu problemləri depressiya və digər psixoloji çətinliklərlə də əlaqələndirilir.

7. Orqanizmin bioloji saatını poza bilər

İnsan orqanizminin yuxu və oyaqlıq dövrlərini tənzimləyən daxili bioloji saatı var. Bu sistem işıq, qaranlıq və gündəlik fəaliyyətlərə uyğunlaşır.

Gecə saatlarında uzun müddət oyaq qalmaq, hər gün fərqli vaxtlarda yatmaq və səhərlər gec oyanmaq bioloji ritmin pozulmasına səbəb ola bilər.

Araşdırmalar gec yatmaq və qeyri-müntəzəm yuxu rejiminin bəzi sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli olduğunu göstərir. Bununla belə, gec yatmağın hər kəsdə eyni nəticə yaratdığını söyləmək düzgün olmaz. Yuxunun ümumi müddəti, keyfiyyəti və insanın fərdi bioloji ritmi də nəzərə alınmalıdır.

Sağlam yuxu üçün nə etmək lazımdır?

Mütəxəssislər yuxu rejimini yaxşılaşdırmaq üçün bir sıra sadə qaydalara əməl etməyi tövsiyə edirlər:

Hər gün, hətta həftəsonları da eyni saatlarda yatıb oyanmağa çalışın.
Yatmazdan ən azı 30 dəqiqə əvvəl telefon və kompüterdən istifadəni dayandırın.
Axşam saatlarında kofein qəbulunu məhdudlaşdırın.
Yatmazdan əvvəl ağır yeməklər yeməyin.
Gün ərzində fiziki aktiv olun və təbii gün işığında vaxt keçirin.
Yataq otağının qaranlıq, sakit və sərin olmasına diqqət yetirin.
Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, yetkin insanların əksəriyyətinə gecə 7–9 saat yuxu tövsiyə edilir. 18–60 yaşlı şəxslər üçün minimum 7 saat yuxu vacib hesab olunur.

Nəticə olaraq, sağlamlıq üçün yalnız erkən yatmaq deyil, kifayət qədər və keyfiyyətli yatmaq da əhəmiyyətlidir. Gecə yuxusunu davamlı olaraq azaltmaq əvəzinə, sabit yuxu rejimi formalaşdırmaq uzunmüddətli sağlamlığın qorunmasına kömək edə bilər.

İmran Kərimli