Nəticələr heç də ürəkaçan olmayıb
Rollton, Doshirak, Mivina, Big Bon, Indomie və Nissin… Cəmi bir neçə dəqiqəyə hazır olan, ucuzluğu və dadı ilə milyonlarla insanın süfrəsinə daxil olan bu məhsullar göründüyü qədər zərərsiz olmaya bilər. Tez hazırlanan bu yeməklərin tərkibindəki yüksək duz, artıq yağ və emal zamanı yarana bilən çirkləndiricilər sağlamlıqla bağlı ciddi suallar doğurur. Xüsusilə hazır əriştələri hər gün yemək vərdişinə çevirənlər üçün nəticələr düşündürücüdür.
Tribuna.az xəbər verir ki, Honkonq İstehlakçılar Şurasının 2024-cü ildə apardığı laboratoriya araşdırmasında 19 müxtəlif hazır əriştə məhsulu yoxlanılıb. Nəticələr heç də ürəkaçan olmayıb: bütün nümunələrdə natriumun miqdarı yüksək, 17 məhsulda isə potensial zərərli emal çirkləndiriciləri aşkarlanıb.
19 məhsulun heç biri duz göstəricisinə görə yaxşı nəticə göstərməyib
Araşdırmada yoxlanılan 19 məhsulun hamısında bir porsiyadakı natrium miqdarı böyüklər üçün tövsiyə edilən bir yeməklik göstəricini keçib.
Bir porsiyada natriumun miqdarı 1509-2477 milliqram arasında dəyişib. Halbuki Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı böyüklərə gün ərzində 2000 milliqramdan az natrium qəbul etməyi tövsiyə edir.
Başqa sözlə, bəzi hazır əriştələrin bir porsiyası insanın bütün gün ərzində qəbul etməli olduğu duz limitini belə aşır. Bu isə xüsusilə yüksək təzyiq problemi olanlar və duz qəbuluna nəzarət etməli şəxslər üçün diqqətə alınmalı göstəricidir.
17 məhsulda potensial zərərli çirkləndiricilər aşkarlanıb
Araşdırmanın ən narahatedici nəticələrindən biri 19 nümunənin 17-də 3-MCPD və qlisidol adlı emal çirkləndiricilərinin aşkarlanmasıdır.
Bu maddələr əsasən bitki yağlarının yüksək temperaturda emalı zamanı yarana bilər. Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyinin təsnifatına görə, 3-MCPD mümkün kanserogen, qlisidol isə ehtimal olunan kanserogen maddə hesab olunur.
Daha diqqətçəkən məqam odur ki, üç nümunənin ədviyyat qarışıqlarında bu çirkləndiricilərin səviyyəsi Avropa İttifaqının müvafiq bitki yağları üçün müəyyən etdiyi hədləri də keçib.
Bu nəticələr hazır əriştə yeyən hər kəsin xərçəng riski ilə üzləşdiyi anlamına gəlmir. Araşdırma belə bir səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmir. Honkonq İstehlakçılar Şurası da adi istehlak zamanı qəbul edilən miqdarın böyüklər üçün ciddi sağlamlıq riski yaratmadığını bildirib. Bununla belə, çirkləndiricilərin aşkarlanması məhsulların tərkibinə diqqətin artırılmasının vacibliyini göstərir.
Qızardılmış əriştələrdə yağ miqdarı 13 dəfə çoxdur
Hazır əriştələrin digər zəif tərəfi yağ tərkibidir. Araşdırma qızardılmış və qızardılmamış məhsullar arasında ciddi fərq olduğunu ortaya qoyub.
Qızardılmış quru əriştələrin orta yağ miqdarı qızardılmamış nümunələrdən 13 dəfə, doymuş yağ miqdarı isə 18 dəfə çox olub. Üstəlik, yoxlanılan 19 məhsulun 9-da bir porsiyadakı doymuş yağ miqdarı böyüklər üçün tövsiyə edilən bir yeməklik həddi keçib.
Yəni sürətli hazırlanan bu yemək təkcə duz yükü ilə deyil, bəzi növlərindəki yüksək yağ miqdarı ilə də diqqət çəkir.
Rollton, Doshirak və digər markalarla bağlı vacib məqam
Rollton, Doshirak, Mivina, Big Bon, Indomie və Nissin hazır əriştə bazarında tanınan markalardır. Lakin Honkonq araşdırmasının nəticələrini bu markaların hamısına aid etmək düzgün olmazdı. Tədqiqat yalnız laboratoriyada yoxlanılmış 19 konkret məhsulu əhatə edir.
Hər gün yeyildikdə orqanizmə nə baş verə bilər?
Hazır əriştələrin mütəmadi istehlakı yüksək natrium və yağ qəbulu ilə yanaşı, qida rasionunun balansını da poza bilər. Uzun müddət həddindən artıq duz qəbulu qan təzyiqini yüksəldə, ürək-damar və böyrək xəstəlikləri riskini artıra bilər.
2014-cü ildə “American Journal of Clinical Nutrition” jurnalında dərc edilən araşdırmada 10 711 koreyalı yetkin insanın qidalanma vərdişləri təhlil olunub. Nəticələr həftədə ən azı iki dəfə hazır əriştə yeyən qadınlarda metabolik sindromun daha geniş yayıldığını göstərib.
Bu tədqiqat da hazır əriştələrin birbaşa xəstəlik yaratdığını sübut etmir. Ancaq onların tez-tez istehlakı ilə sağlamlıq problemləri arasında mümkün əlaqəyə diqqət çəkir.
Əriştəni daha az zərərli etmək mümkündürmü?
Mütəxəssislərin tövsiyələrinə əsasən, hazır əriştələri gündəlik yemək vərdişinə çevirməmək, ədviyyat paketinin hamısından istifadə etməmək və duzlu bulyonu içməmək daha məqsədəuyğundur. Yeməyə yumurta, toyuq əti və tərəvəz əlavə etmək isə onun qida dəyərini artırmağa kömək edə bilər.
Nəticə etibarilə, ucuz və bir neçə dəqiqəyə hazırlanan hazır əriştələr vaxt qazandırsa da, onların hər gün süfrəyə gəlməsi sağlam qidalanma baxımından yaxşı seçim deyil. Əsas təhlükə bir dəfə yeyilməsində deyil, yüksək duzlu və yağlı məhsulların davamlı olaraq gündəlik qidalanmanın bir hissəsinə çevrilməsindədir.
İmran Kərimli
