Bunu Oxu.Az-a açıqlamasında Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili və Multikulturalizm Mərkəzinin baş məsləhətçisi, Mərkəzi Asiya ölkələri üzrə ekspert Roza Bayramlı deyib.
O bildirib ki, 2017-ci ildə Strateji tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamənin imzalanmasından sonra əməkdaşlığın hüquqi bazası ardıcıl şəkildə genişlənib və bu günədək iki ölkə arasında müxtəlif sahələri əhatə edən 108 sənəd imzalanıb:
“2026-cı ilin iyununda Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun Azərbaycana dövlət səfəri zamanı Prezidentlərin Birgə Bəyanatı ilə yanaşı, daha 12 sənədin imzalanması münasibətlərin yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərir”.
“Xüsusilə nəqliyyat sahəsində rəqəmlər diqqət çəkir. 2025-ci ildə Azərbaycanla Türkmənistan arasında tranzit daşımaların həcmi əvvəlki illə müqayisədə 15 faiz artaraq 2 milyon 344 min tona çatıb. 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında isə bu göstərici 2 milyon 29 min ton təşkil edib və illik müqayisədə artım 38 faiz olub. Bu dinamika Türkmənistan-Azərbaycan xəttinin Xəzər üzərindən Orta Dəhlizin mühüm elementlərindən birinə çevrildiyini göstərir. Enerji əməkdaşlığı da münasibətlərin mühüm istiqamətidir. 2021-ci ildə Azərbaycan və Türkmənistan Xəzərdə “Dostluq” yatağının karbohidrogen ehtiyatlarının birgə kəşfiyyatı və işlənməsi haqqında Anlaşma Memorandumu imzaladılar. Bu sənəd uzun müddət həssas hesab edilən Xəzər enerji məsələsinin əməkdaşlıq predmetinə çevrilməsinin mühüm nümunəsi oldu. 2026-cı ilin iyununda isə Bakı Gəmiqayırma Zavodunda Türkmənistan üçün inşa edilmiş səkkiz min tonluq “Dostlug” neftdaşıyan tanker Türkmənistan tərəfinə təqdim edildi”, – deyə ekspert vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, münasibətlərin yalnız iqtisadi və geosiyasi maraqlara əsaslanmadığını da görürük:
“Türkmənistan tərəfindən Füzulidə məscid kompleksinin tikilməsi iki xalq arasındakı tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlığın konkret ifadəsidir. Kompleksin təməli 7 oktyabr 2025-ci ildə qoyulub; onun sahəsi bir hektardan çox olacaq, iki 40 metrlik minarəsi olacaq və məscid eyni vaxtda 500 nəfəri qəbul edə biləcək. Bu layihə eyni zamanda Türkmənistanın Qarabağın bərpasına verdiyi töhfə kimi də qiymətləndirilir”.
“Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərindəki bu dinamikanı daha geniş Mərkəzi Asiya kontekstindən ayırmaq olmaz. 8 oktyabr 2026-cı ildə Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət Görüşünün yekun Birgə Bəyanatında Azərbaycanın bu formatda tamhüquqlu iştirakının əhəmiyyəti xüsusi vurğulanıb. Eyni zamanda, Azərbaycanın 2027-ci ildə bu formata sədrlik edəcəyi açıqlanıb. Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov Azərbaycanın sədrliyinin qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa yeni təkan verəcəyinə ümid etdiyini bildirib. Bu, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində keyfiyyət dəyişikliyini göstərir. Azərbaycan getdikcə Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə bağlayan siyasi, nəqliyyat və enerji arxitekturasının mühüm iştirakçısına çevrilir. Prezident İlham Əliyev də 8-ci Məşvərət Görüşündə son illərdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə qarşılıqlı fəaliyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiyini, iqtisadi-ticari əməkdaşlığın və qarşılıqlı investisiyaların artdığını vurğulayıb. Bu baxımdan Orta Dəhliz yalnız nəqliyyat layihəsi deyil, Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanı vahid geoiqtisadi məkanda birləşdirən əsas mexanizmlərdən biridir. Türkmənistan üzərindən Xəzərə çıxan yük axınlarının artması, Qazaxıstanla nəqliyyat əməkdaşlığının genişlənməsi, eləcə də Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun perspektivdə Xəzər marşrutları ilə əlaqələndirilməsi Azərbaycanın tranzit və logistika əhəmiyyətini daha da artıra bilər”, – müsahibimiz diqqətə çatdırıb.
R.Bayramlı əlavə edib ki, enerji sahəsində də eyni tendensiya müşahidə olunur:
“Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan 2024-cü il noyabrın 13-də yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Saziş imzalayıblar. Bu layihənin məqsədlərindən biri Mərkəzi Asiyada istehsal olunan bərpaolunan enerjinin Xəzər vasitəsilə Azərbaycana və daha sonra qərb istiqamətində ötürülməsi üçün yeni enerji bağlantılarının formalaşdırılmasıdır.
Beləliklə, Azərbaycanın rolu gələcəkdə təkcə ənənəvi enerji resurslarının tranziti ilə deyil, yaşıl enerji bağlantılarının yaradılması ilə də genişlənə bilər. Nəticədə, Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri daha böyük regional prosesin konkret nümunəsidir. Siyasi etimad, Xəzər üzərindən artan tranzit, enerji əməkdaşlığı və humanitar layihələr paralel şəkildə inkişaf edir. Azərbaycanın əsas üstünlüyü isə bu ikitərəfli əlaqələri daha geniş Mərkəzi Asiya-Xəzər-Cənubi Qafqaz-Avropa bağlantısının tərkib hissəsinə çevirmək imkanına malik olmasıdır. 2027-ci ildə Məşvərət Görüşü formatına sədrliyin Azərbaycana keçməsi Bakıya bu prosesdə regional gündəliyin formalaşdırılmasında daha fəal rol oynamaq üçün əlavə imkan yaradacaq”.
