“Yüngül siqaret” yalanı: Tütün şirkətləri insanları necə aldadır?

“Yüngül siqaret” yalanı: Tütün şirkətləri insanları necə aldadır?

  • whatsapp
  • messenger
  • telegram
  • vkontakte
  • odnoklassniki

Siqaret çəkənlərin bir çoxu sağlamlıqlarına daha az zərər vurduğunu düşünərək adi siqaretdən “light”, “mild” və “ultra-light” adlandırılan məhsullara keçirdi. Onlar elə hesab edirdilər ki, bu siqaretlərdə zərərli maddələr azdır və sağlamlıq üçün daha təhlükəsizdir. Lakin sonradan məlum oldu ki, bu təsəvvür tütün sənayesinin ən uğurlu marketinq strategiyalarından birinin nəticəsi idi.

Tribuna.az xəbər verir ki, ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunun araşdırmaları yüngül siqaretlərin adi siqaretlərdən daha təhlükəsiz olmadığını ortaya qoyub. Üstəlik, bu məhsulların təqdimatında istifadə olunan ifadələr istehlakçılarda yanlış təhlükəsizlik təsəvvürü yaradırdı.

Siqaretə “yüngül” adını necə verdilər?

1950-ci illərdən etibarən tütün istehsalçıları məhsulların quruluşunda dəyişikliklər etməyə başladılar. Siqaret filtrlərində xüsusi hava dəlikləri yaradılır, tüstünün laboratoriya ölçmələrində daha az qətran və nikotin göstərməsi üçün texniki dəyişikliklər edilirdi.

Bunun nəticəsində bazara “light”, “mild” və “ultra-light” adlı məhsullar çıxarıldı. Reklamlarda bu siqaretlər daha yumşaq, daha yüngül və guya sağlamlıq baxımından daha münasib seçim kimi təqdim olunurdu.

İstehlakçılar isə bu ifadələri daha az təhlükə kimi qəbul edirdilər. Bir çox insan siqareti tamamilə tərgitmək əvəzinə, sadəcə başqa markaya keçirdi.

Ən böyük hiylə laboratoriya sınaqlarında idi

Bu strategiyanın ən maraqlı tərəfi siqaretlərin necə yoxlanılması ilə bağlı idi.

Uzun müddət siqaretlərin qətran və nikotin göstəriciləri xüsusi maşınlarla ölçülürdü. Maşın müəyyən qaydada siqareti çəkir, tüstünü toplayır və nəticələri qeydə alırdı.

Lakin maşın insanın real siqaret çəkmə davranışını tam təqlid edə bilmirdi. Məsələn, “yüngül” siqaret çəkən insan nikotin ehtiyacını ödəmək üçün daha dərindən nəfəs ala, daha tez-tez qullab vura və ya filtrdəki hava dəliklərini barmaqları ilə bağlaya bilərdi.

Nəticədə orqanizmə daxil olan zərərli maddələrin miqdarı laboratoriya göstəricilərindən fərqlənirdi.

ABŞ Federal Ticarət Komissiyası 2008-ci ildə siqaretlərin bu üsulla ölçülməsinə verdiyi əvvəlki dəstəyi geri götürdü. Çünki laboratoriya nəticələri insanların faktiki olaraq nə qədər qətran və nikotin qəbul etdiyini etibarlı şəkildə göstərmirdi.

İnsanlar siqareti tərgitmək əvəzinə markanı dəyişirdilər

Tütün sənayesinin bu strategiyasının əsas nəticələrindən biri insanların siqareti tərgitmək qərarını təxirə salması idi.

Sağlamlığından narahat olan istehlakçı adi siqaretdən “light” markaya keçməklə riskin azaldığını düşünürdü. Halbuki nikotin asılılığı davam edir, siqaretin yaratdığı əsas təhlükələr aradan qalxmırdı.

ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunun 2001-ci ildə hazırladığı geniş elmi monoqrafiyada da bu məsələ araşdırılıb. Sənəddə aşağı qətran göstəricilərinin istehlakçılarda yanlış təhlükəsizlik təsəvvürü yaratdığı və belə məhsulların siqareti tərgitmək istəyən insanları yenidən bazarda saxlamağa xidmət edə bildiyi qeyd olunur.

Qadağadan sonra başqa hiyləyə əl atdılar

2009-cu ildə ABŞ-da qəbul edilən qanunla siqaretlərin reklamında və qablaşdırılmasında “light”, “low” və “mild” kimi aldadıcı ifadələrin istifadəsi qadağan edildi. Qadağa 2010-cu ilin iyununda qüvvəyə mindi.

Lakin marketinq üsulları tamamilə yox olmadı. Bəzi istehsalçılar əvvəlki rəng kodlarından, xüsusilə qızılı və gümüşü qablaşdırmalardan istifadə etməyə başladılar. Bu rənglər istehlakçılara əvvəllər “yüngül” hesab edilən məhsulları xatırladırdı.

Beləliklə, sözlər dəyişsə də, istehlakçıların məhsulu daha yumşaq və az zərərli hesab etməsi üçün yaradılan təsəvvür qalırdı.

Əslində daha təhlükəsiz siqaret varmı?

Mütəxəssislərin mövqeyi birmənalıdır: “light”, “mild” və “low tar” yazılan siqaretlər təhlükəsiz alternativ deyil. Bütün tütün siqaretləri xərçəng, ürək-damar və tənəffüs sistemi xəstəlikləri riskini artırır.

Bu hadisə tütün sənayesinin tarixində marketinqin insan psixologiyasına necə təsir edə biləcəyinin ən diqqətçəkən nümunələrindən biridir. İnsanlar sağlamlıqlarını qoruduqlarını düşünərək siqaret almağa davam edirdilər, halbuki dəyişən əsasən məhsulun adı, qablaşdırması və təqdimat forması idi.

İmran Kərimli