“Mayın 14-də Brüsseldə keçirilən Paşinyan-Əliyev-Mişel üçtərəfli görüşünün əsas nəticəsi bu hissədə də Naxçıvanla dəmir yolu əlaqəsinin bərpasına dair razılaşmadır”. Tribuna.az-ın xəbərinə görə, bu sensasion politoloq Tiqran Qriqoryan üçtərəfli görüşün yekunlarını şərh edərkən deyib.
“Bu görüşün əsas nəticəsi Avropa Şurasının prezidenti Şarl Mişelin bəyanatında qeyd olunduğu kimi, dəmir yolu ilə daşımaların bərpasına dair razılaşmadır. Bu, 2021-ci ilin dekabrında Brüsseldə əldə edilmiş, dəmir yolunun qarşılıqlılıq və suverenlik prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərməli olduğu bildirilən razılaşmaya çox bənzəyir. Bu bəyanatda dəmir yolunun Naxçıvandan keçdiyi vurğulanır və Ermənistanın da bundan istifadə edəcəyini ehtimal etmək olar. Ümumdünya Gömrük Təşkilatının da adı var və bu vurğu artıq suverenliyə hörmət üzərində qurulub”, – Qriqoryan bildirib.
Politoloqun fikrincə, ən mübahisəli məqam bir-birinin ərazi bütövlüyünün tanınması ilə bağlıdır. Bu dəfə Şarl Mişel iki ölkənin ərazisini aydın göstərib: 29,8 min kvadrat kilometr Ermənistan və 86,6 min kvadrat kilometr Azərbaycan (86,6 min kvadrat kilometr Dağlıq Qarabağın daxil olduğu Sovet Azərbaycanının ərazisidir: red.).
“Əslində bu razılaşma 2022-ci ilin oktyabrında Praqada əldə olunub. Aydındır ki, o zaman rəqəmlər yox idi, amma prosesi izləyən insanlar başa düşdülər ki, məhz bu nəzərdə tutulur. Bu mənada, nə qədər paradoksal görünsə də, dəqiq rəqəmlər verməkdə israrlı olan erməni tərəfi olub. Xatırladaq ki, baş nazir Nikol Paşinyan bir neçə aydır ki, Azərbaycan Ermənistan Respublikasının 29 min 800 kvadrat kilometr ərazisini tanımağa hazırdırsa, Ermənistan da Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisini tanımağa hazırdır.
Bu yaxınlarda Azərbaycan da Ermənistan tərəfinin və vasitəçilərin Sovet İttifaqının son dövrünün xəritələrinə uyğun delimitasiya təklifindən imtina etdi. Ehtimal olunur ki, erməni tərəfi bu görüşdən sonra bu məsələdə razılığın əldə olunacağını gözləyir, lakin burada vəziyyət o qədər də optimist deyil. Azərbaycanın öz qoşunlarını Ermənistanın suveren ərazisindən çıxarılmasına necə razı olacağını təsəvvür etmək mənim üçün çətindir. Söhbət 2021-ci ildən işğal altında olan ərazilərdən gedir”, – Qriqoryan bildirib.
Politoloq qeyd edib ki, Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşün ən müsbət və hiss olunan nəticəsi məhbuslarla bağlı razılaşmanın həyata keçiriləcəyi təqdirdə olacaq: “Qarabağla bağlı məsələyə gəlincə, bəyanatda çox ehtiyatlı lüğətdən istifadə olunub. Bu məsələdə irəliləyiş olduğunu düşünmürəm. Bu, əsas məsələdir və bu məsələdə razılıq əldə olunmayana qədər heç bir sənədin imzalanacağını gözləmək olmaz.
Görürük ki, son vaxtlar Azərbaycan lüğətini mənimsədiyinə və “Dağlıq Qarabağ” anlayışını işlətmədiyinə, əksinə “Qarabağ” ifadəsini işlətdiyinə görə daim tənqid olunan Avropa İttifaqı, deyəsən, hansısa kompromis həll yolu tapıb. Və bu bölmədə texniki baxımdan tərəflərdən birinin mövqeyinə zidd olmayan “Dağlıq Qarabağın keçmiş muxtar vilayətində yaşayan ermənilər” ifadəsi qeyd olunur.
Beynəlxalq mexanizmlərin tətbiqi məsələsinə gəlincə, burada müəyyən müsbət irəliləyiş var. Təhlükəsizliyin və hüquqların beynəlxalq ictimaiyyətlə əməkdaşlıq yolu ilə təmin edilməli olduğunu qeyd etməklə, əlbəttə ki, kifayət deyil, burada beynəlxalq mexanizmdən söhbət getmir, lakin buna baxmayaraq, görünür ki, ilk dəfə olaraq beynəlxalq əməkdaşlığa diqqət yetirilir. “Şəffaf danışıqlar” termini də işlədilir ki, görünür, bu, əvvəllər Aİ rəsmilərinin işlətdiyi “beynəlxalq görünən mexanizm” ifadəsini əvəz edib. Yenə deyirəm, bunlar problemli ifadələrdir, aydın beynəlxalq mexanizm olmadan hansısa hüquq və təhlükəsizliyin təmin olunmasından danışmaq mənasızdır”, – deyə politoloq vurğulayıb.
Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşün digər nəticəsi kimi Qriqoryan hesab edir ki, Azərbaycan iyunun 1-də Kişinyovda beştərəfli formatda keçiriləcək görüşdə nəhayət ki, iştirakını təsdiqləyib.
“Bu həm də kompromis həll yoludur, çünki bildiyimiz kimi, Ermənistan Fransa prezidenti Emmanuel Makronun iştirakı olmadan danışıqlara meylli deyildi, Azərbaycan isə Makronun iştirakına qarşı idi. İndi kompromis ondan ibarətdir ki, Ermənistan Brüsseldə keçiriləcək üçtərəfli görüşdə iştirak etməyə, Azərbaycan da Almaniya, yəni bir növ balanslaşdırıcı oyunçu varsa, Makronun iştirakına razılıq verib.
Beştərəfli görüş Brüsseldə keçirilən görüşün davamı olacaq, onlar irəliləyişi inkişaf etdirməyə və hələ də fikir ayrılıqlarının olduğu üç əsas sahədə tərəflərin mövqelərini bir araya gətirməyə çalışacaqlar”, – Qriqoryan bildirib.
Politoloq Rusiyanın Qərbdə baş tutan görüşlər kontekstində hansı rol oynaya biləcəyi məsələsinə də toxunub.
