Şahmat tarixində elə insanlar var ki, onların əhəmiyyəti qazandıqları qələbələrlə ölçülmür. Onlar oyunun özünü dəyişirlər. Vilhelm Steynits də belə şəxsiyyətlərdən biridir. O, təkcə şahmat tarixinin ilk rəsmi dünya çempionu deyil, həm də müasir şahmat strategiyasının əsasını qoyan nəzəriyyəçilərdən biri hesab olunur.
Tribuna.az xəbər verir ki, 1836-cı ildə Praqada dünyaya gələn Vilhelm Steynits uşaqlıqdan çətin həyat şəraiti ilə üzləşib. O, Vyanada Politexnik İnstitutunda təhsil alsa da, texniki sahədə karyera qurmaq əvəzinə bütün həyatını şahmata həsr etməyə qərar verib. Sonradan İngiltərəyə, daha sonra isə ABŞ-yə köçən Steynits peşəkar şahmatçı kimi tanınıb.
Dünya çempionu olmamışdan əvvəl ən güclünü məğlub etdi
Steynitsin dünya şahmatında böyük iddiası 1866-cı ildə Londonda alman şahmatçısı Adolf Anderssen üzərində qazandığı qələbədən sonra gücləndi. Həmin dövrdə Anderssen dünyanın ən güclü şahmatçılarından biri sayılırdı. Steynits rəqibini 8:6 hesabı ilə məğlub edərək özünün də zirvəyə iddialı olduğunu göstərdi.
Lakin onun adını tarixə yazdıran hadisə 1886-cı ildə baş verdi. Steynits Johannes Zukertortla dünya çempionluğu uğrunda qarşılaşdı. Bu görüş şahmat tarixində ilk rəsmi dünya çempionatı matçı kimi qəbul edilir.
Maraqlıdır ki, qarşılaşma bir şəhərdə keçirilmədi. İlk beş oyun Nyu-Yorkda, növbəti dörd oyun Sent-Luisdə, son on bir oyun isə Yeni Orleanda baş tutdu. Steynits rəqibini ümumi hesabda 12,5:7,5 məğlub edərək ilk rəsmi dünya çempionu oldu.
O, şahmatda hücumdan çox mövqeyin gücünə inanırdı
Steynitsi fərqləndirən əsas cəhət yalnız qələbələri deyildi. O, şahmatın necə oynanılmalı olduğuna dair köhnə təsəvvürləri dəyişdirdi.
XIX əsrdə bir çox şahmatçı sürətli hücumlara, qurbanlara və gözlənilməz kombinasiyalara üstünlük verirdi. Steynits isə mövqenin düzgün qurulmasının, fiqurların koordinasiyasının, zəif xanaların və piyada strukturunun əhəmiyyətini ön plana çıxardı.
Onun yanaşmasına görə, hücum etmək üçün əvvəlcə mövqedə üstünlük qazanmaq lazımdır. Əks halda, əsassız hücum rəqibə müdafiə olunmaq və əks-hücuma keçmək imkanı verə bilərdi. Bu ideyalar sonradan müasir şahmat strategiyasının təməl prinsiplərinə çevrildi.
Steynits nəzəriyyəçi olmaqla yanaşı, jurnalist və müəllif kimi də fəaliyyət göstərirdi. O, 1885–1891-ci illərdə “International Chess Magazine” jurnalını nəşr edib, şahmat nəzəriyyəsinə dair əsərlər yazıb.
32 yaş kiçik rəqibinə uduzdu
Steynitsin çempionluq dövrü 1894-cü ildə başa çatdı. Həmin il o, özündən xeyli gənc olan Emanuel Laskerlə dünya çempionluğu uğrunda mübarizə apardı. Steynitsin 57, Laskerin isə 25 yaşı var idi.
Lasker qarşılaşmanı 10 qələbə, 5 məğlubiyyət və 4 heç-heçə ilə başa vuraraq dünya çempionu titulunu qazandı. Steynits 1896–1897-ci illərdə revanş matçında da rəqibinə uduzdu.
Bununla belə, onun şahmatdakı nüfuzu azalmadı. Steynits 1894-cü ildə Nyu-York turnirində də qalib gəlmişdi. O, artıq yalnız güclü oyunçu deyil, şahmatın inkişaf istiqamətini dəyişmiş bir nəzəriyyəçi kimi tanınırdı.
Ömrünün sonu faciəli oldu
Şahmat taxtasında böyük uğurlar qazanan Steynitsin şəxsi həyatı isə ömrünün son illərində ağırlaşdı. O, maddi çətinliklərlə üzləşdi, səhhətində ciddi problemlər yarandı və həyatının son dövrünü Nyu-Yorkda psixi sağlamlıq müəssisəsində keçirdi.
İlk dünya çempionu 1900-cü il avqustun 12-də, 64 yaşında vəfat etdi. O, Bruklindəki Evergreen qəbiristanlığında dəfn olundu.
Steynitsin irsi isə onunla birlikdə yox olmadı. Emanuel Lasker də daxil olmaqla, sonrakı nəsil şahmatçılar onun mövqeli oyun prinsiplərindən bəhrələndilər. Bu gün şahmatın əsas strategiyalarından sayılan bir çox ideyanın formalaşmasında onun böyük rolu var.
Beləliklə, Steynits yalnız ilk dünya çempionu kimi deyil, şahmatın düşüncə tərzini dəyişən insan kimi tarixdə qaldı.
İmran Kəırimli












