“Daşınmaz əmlak bazarında formalaşan qiymət səviyyələrinin arxasında dayanan fundamental və qeyri-fundamental amillər arasındakı disbalans, kredit ekspansiyası, spekulyativ davranışların güclənməsi və makroiqtisadi qeyri-müəyyənliklər bazarda sistemli risklərin artdığını göstərir və bu risklərin materiallaşması halında qiymət korrektələrinin qaçılmaz olacağı ehtimalını yüksəldir”.
Bunu Tribuna.az-a “MBA Consulting Group”un rəhbəri, iqtisadçı Faiq İbrahimov söyləyib.
Onun sözlərinə görə, qlobal və regional şoklar tarixən daşınmaz əmlak bazarında qiymət korreksiyalarını qaçılmaz edib: “1980-ci illərin sonlarında enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər və xüsusilə 1988-ci ildə neft qiymətlərinin aşağı salınması SSRİ iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurdu və bunun dalğa effekti kimi ittifaqa daxil olan respublikalarda, o cümlədən Azərbaycanda daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərin enməsi müşahidə olundu. Oxşar tendensiya 1998-ci ildə Rusiyada rublun kəskin ucuzlaşması zamanı da qeydə alınıb. Həmin dövrdə region iqtisadiyyatları arasında yüksək inteqrasiya səbəbindən maliyyə şokları gecikmiş effektlə daşınmaz əmlak bazarına ötürüldü və təxminən 10 il sonra qiymətlərdə ciddi korrektələr baş verdi”.
Ekspert bildirib ki, 2008-ci il qlobal maliyyə böhranı daşınmaz əmlak sektorunun risklərini daha açıq şəkildə üzə çıxardı: “Dünya üzrə likvidliyin daralması, kreditləşmənin zəifləməsi və investor davranışlarının dəyişməsi nəticəsində bir çox ölkələrdə olduğu kimi Azərbaycanda da qiymət azalması müşahidə edildi. 2014-2015-ci illərdə Azərbaycanda baş verən devalvasiya prosesi də bazara birbaşa təsir göstərdi. Milli valyutanın dəyər itirməsi əhalinin alıcılıq qabiliyyətini zəiflətdi, ipoteka və istehlak kreditlərinə çıxışı məhdudlaşdırdı və nəticədə daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərin enməsi baş verdi. 2020-ci illərin əvvəllərində isə koronavirus pandemiyası səbəbindən qlobal iqtisadi aktivliyin azalması, qeyri-müəyyənliyin artması və gəlir gözləntilərinin pisləşməsi daşınmaz əmlak bazarında növbəti dəfə qiymət korrektələrinə gətirib çıxardı.
Müsahibimiz vurğulayıb ki, hazırda daşınmaz əmlak bazarında qiymətlər yüksək səviyyədə olsa da, bu, davamlı sabitlik anlamına gəlmir: “Tarixi təcrübə göstərir ki, bazar dövri xarakter daşıyır və müəyyən mərhələlərdə qiymətlərin enməsi qaçılmaz olur. Bazarın qızışmasında əsas amillərdən biri bank sektorunun kredit siyasətidir. Bir çox hallarda kredit əlçatanlığının artması süni tələb yaradır və qiymətləri yuxarı çəkir. Lakin kredit portfelinin genişlənməsi ilə paralel olaraq riskli kreditlərin də payı artır və bu da öz növbəsində gələcəkdə defolt riskini yüksəldir. Digər mühüm faktor daşınmaz əmlak bazarında spekulyativ davranışların artmasıdır. Bazara yeni daxil olan investorlar ucuz aktivləri alaraq qısa müddətdə daha yüksək qiymətə satmağa çalışır. Bu isə bazarda süni qiymət artımı yaradır və balon effektini gücləndirir”.
İqtisadçı hesab edir ki, bütün bu amillər nəzərə alındıqda, daşınmaz əmlak bazarında mümkün qiymət enmələri istənilən vaxt baş verə bilər və bu, iqtisadi sistem üçün təbii korrektə mexanizmi kimi qiymətləndirilməlidir”.
İmran Kərimli
