ABŞ–Çin: rəqabətin yeni qaydaları yazılır
Tramp–Si Cinpin görüşü ərəfəsində əsas məsələ kimin geri çəkiləcəyi deyil, rəqabətin hansı sərhədlərdə aparılacağıdır. Ticarət, Sİ və kritik minerallar göstərir ki, Vaşinqtonla Pekin strateji rəqib olaraq qalır, amma iqtisadi ayrılmanın qiymətinin çox yüksək olduğunu da anlayırlar. Azərbaycan üçün nəticə: böyük güclər arasında seçim təzyiqinin artdığı dövrdə balanslı və çoxvektorlu xarici siyasətin manevr imkanları daha qiymətli olur.
Hörmüz: böhran neftin deyil, coğrafiyanın qiymətini artırır
Hörmüz və Bab əl-Məndəbdə risk böyüdükcə məsələ enerji ehtiyatından enerji marşrutuna keçir. Təhlükəsiz yol artıq özü strateji resursdur. Burada Azərbaycan birbaşa oyuna daxil olur: Xəzər dənizi–Azərbaycan–Türkiyə xətti və Orta Dəhliz alternativ logistika deyil, Avrasiya üçün təhlükəsizlik infrastrukturu kimi daha böyük siyasi çəki qazana bilər.
Orta güclər: “tərəf seçmək” modeli zəifləyir
Kanada–Aİ yaxınlaşması, Qardaş Türkiyənin müstəqil regional siyasəti və Mərkəzi Asiyanın çoxşaxəli əlaqələri eyni tendensiyanı göstərir: orta dövlətlər böyük güclərdən birinin orbitinə girməkdənsə, öz şəbəkələrini genişləndirirlər. Bu model Azərbaycanın siyasətinə də uyğundur: Ankara, Brüssel, Pekin, Mərkəzi Asiya və digər mərkəzlərlə paralel münasibətlər manevr sahəsini genişləndirir.
BMT zəifləyir, çevik diplomatiyanın çəkisi artır
Böyük problemlər BMT tribunasına çıxarılsa da, real razılaşmalar getdikcə ikitərəfli görüşlərdə və kiçik formatlarda əldə olunur. Bu, beynəlxalq sistemin institutlardan maraqlar koalisiyasına doğru dəyişməsinin əlamətidir. Azərbaycan kimi yüksələn orta güc dövlətlər üçün üstünlük də burada yaranır: müxtəlif platformalarda iştirak etmək və konkret məsələyə uyğun tərəfdaşlıq qurmaq daha əhəmiyyətli olur.
Günün əsas tezisi:
“Yeni dünya düzənində əsas üstünlük böyük olmaq deyil, alternativlərinin çox olmasıdır.”
“Dəniz yolları riskə düşdükcə Azərbaycanın coğrafiyası iqtisadi üstünlükdən siyasi üstünlüyə çevrilir.
Vüqar İskəndərov
Milli Məclisin deputatı
