Təhsil sistemlərinin modernləşməsi və qlobal çağırışlara uyğunlaşması dövründə ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri də müəllimlərin peşəkar obrazıdır. Dünyanın bir neçə ölkəsində müəllimlərə vahid geyim forması və ya xüsusi önlüklər tətbiq edilsə də, müasir pedaqogika və idarəetmə elmi sübut edir ki, təhsilin keyfiyyəti müəllimin əynindəki formanın rəngindən deyil, onun cəmiyyətdəki hüquqi və iqtisadi statusundan asılıdır.
Təəssüf ki, bəzən islahat dedikdə məzmundan daha çox formaya üstünlük verilir və diqqət müəllimin geyiminə yönəldilir. Halbuki müəllimləri vahid geyim formasına məcbur etmək ideyaları əvəzinə, onlara dövlət qulluqçusu statusunun verilməsi haqqında düşünmək təhsil sistemində köklü və müsbət dəyişikliklərə yol aça bilər.
Tribuna.az xəbər verir ki, bu fikirlərlə təhsil eksperti Vüqar Məmmədov çıxış edib. O bildirib ki, müəllimlərə ümummilli səviyyədə qanunla vahid forma tətbiq etmək bir neçə səbəbdən müasir təhsil prinsiplərinə ziddir:
“İlk növbədə, bu addım müəllimin fərdi azadlığını və yaradıcılığını məhdudlaşdırır. Müəllim sadəcə quru informasiya ötürən bir robot deyil, o, həm də şagirdlər üçün fərdi ifadə azadlığının nümunəsidir. Geyim azadlığının tamamilə əlindən alınması pedaqoji mühitdə monotonluq yaradır.
Digər tərəfdən, bu yanaşma forma və məzmun ziddiyyəti doğurur. Təhsil islahatlarında diqqəti müəllimin geyiminə yönəltmək, kurikulumun keyfiyyəti, resurs çatışmazlığı və müəllimlərin peşəkar inkişafı kimi real problemləri kölgədə qoyur. Dünyanın ən uğurlu təhsil sistemlərinə malik olan Finlandiya, Estoniya və ya Almaniya kimi Avropa ölkələrində müəllimlərin tamamilə sərbəst və rahat geyim üslubuna malik olması təsadüfi deyil. Bu ölkələr müəllimə bir əsgər və ya icraçı kimi deyil, azad bir mütəxəssis kimi yanaşırlar”.
Təhsil mütəxəssisi bildirib ki, müəllimi vizual olaraq çərçivəyə salmaq əvəzinə, onun cəmiyyətdəki mövqeyini qanunla gücləndirmək, yəni onlara dövlət qulluqçusu statusu vermək daha strateji və fundamental bir həll yoludur:
“Dövlət qulluqçusu statusu ilk növbədə müəllimlərə güclü hüquqi təminat və sosial müdafiə bəxş edir. Bu status müəllimi iş yerinin əsassız itirilməsindən və ya idarəçilərin subyektiv basqılarından qoruyaraq ona bir növ toxunulmazlıq hissi verir. İşində hüquqi baxımdan əmin olan müəllim isə bütün diqqətini yalnız dərsin keyfiyyətinə yönəldə bilir.
Bununla yanaşı, dövlət qulluqçusu statusu sabit və layiqli bir əməkhaqqı sistemini də bərabərində gətirir. Dövlət qulluqçularının maaşları, rütbələri və xidmət illərinə görə artımları qanunla dəqiq tənzimləndiyi üçün müəllimlərin də bu sistemə inteqrasiyası onların gəlirlərinin davamlı inkişafına zəmanət verərdi. Eyni zamanda, bu status yüksək təqaüd təminatı deməkdir. Müəllimlərin dövlət qulluqçusu kimi pensiyaya çıxması onların yaşlılıq dövründə də layiqli həyat sürməsini təmin edər, bu isə gənc və istedadlı kadrların bu peşəyə axınını sürətləndirən ən böyük motivasiyaya çevrilər. Ən əsası isə, “müəllim” anlayışının rəsmi olaraq “dövlət qulluqçusu” ilə bərabərləşdirilməsi cəmiyyətin bu peşəyə olan hörmətini instusional səviyyədə artırır və müəllimin dövlət maraqlarını, gələcək nəsilləri yetişdirən ən ali şəxs olduğunu hüquqi olaraq möhürləyir”.
V. Məmmədov əlavə edib ki, dünya təcrübəsinə nəzər saldıqda müəllimlərə dövlət qulluqçusu statusunun verilməsinin xəyali bir ideya olmadığını, əksinə, qabaqcıl ölkələrdə uğurla sınaqdan çıxdığını görmək olar:
“Məsələn, Almaniyada dövlət məktəblərində çalışan müəllimlərin böyük hissəsi “Beamte” adlanan ömürlük dövlət qulluqçusu statusuna malikdir. Onlar xüsusi vergi güzəştlərindən və yüksək tibbi sığortadan yararlanırlar, dövlət isə onları ciddi bir hüquqi əsas olmadan işdən çıxara bilmir. Bunun qarşılığında onlardan heç bir geyim forması yox, sadəcə yüksək akademik nəticə və peşəkarlıq tələb olunur. Oxşar şəkildə Fransada da müəllimlər dövlət məmuru statusundadırlar, mərkəzi imtahanla işə qəbul olunurlar və dövlətin bütün imtiyazlarından faydalanırlar.
Nəticə etibarilə, təhsil sistemində real tərəqqiyə nail olmaq üçün diqqəti müəllimlərin geyiminə yönəltmək, formanı məzmundan üstün tutmaq effekt verməyən köhnəlmiş bir yanaşmadır. Müəllimləri eyni rəngli geyimlərə məcbur etmək, onları vizual olaraq standartlaşdırmaq təhsilə heç bir keyfiyyət qazandırmır.
Bunun əvəzinə onların sosial rifahını yüksəltmək, hüquqi müdafiəsini gücləndirmək və onlara rəsmi olaraq dövlət qulluqçusu statusu vermək haqqında düşünmək lazımdır. Müəllim forması ilə deyil, hüququ, statusu və elmi ilə ucalmalıdır. Əsl təhsil islahatı müəllimin üstünü-başını dəyişməklə deyil, onun cəmiyyətdəki yerini və dəyərini dəyişməklə başlayır.
Dövlət səviyyəsində müəllimlər üçün birbaşa rəsmi uniforma (forma) tətbiq edən və ya dövlət qulluqçusu statusuna görə vahid geyimi icbari edən ölkələrin sayı dünyada 10-a çatmır. Bu səbəbdən siyahıya həm dövlət səviyyəsində uniforması olan, həm də dövlət qərarları ilə müəllimlərə vahid standart korporativ geyim (kostyum) forması tətbiq edən ölkələr daxil edilib:
1.Tailand
2.Malayziya
3.İndoneziya
4.Butan
5.Şimali Koreya
6.Vyetnam
7.Kuba
8.Keniya
9.Qana
10.Kamboca
Dünyanın ən güclü və ən böyük təhsil sistemlərinə malik olan, lakin müəllimlər üçün dövlət səviyyəsində heç bir vahid geyim forması (uniforma) tətbiq etməyən 10 ölkə:
1.ABŞ
2.Böyük Britaniya
3.Finlandiya
4.Almaniya
5.Yaponiya
6.Cənubi Koreya
7.Kanada
8.Sinqapur
9.İsveçrə
10.Avstraliya”.
Nigar İxtiyarqızı
