Xoşbəxt insan olmaq üçün mütəfəkkirin bu tövsiyələrinə qulaq asın
Təxminən min il əvvəl rübailərində (fəlsəfi dördlüklərində) əks olunan Ömər Xəyyamın müdrik fikirləri bu gün neyrobiologiya tərəfindən də təsdiqlənir.
Tribuna.az xəbər verir ki, görkəmli şair və riyaziyyatçı əslində müasir elmin psixoloji gigiyena adlandırdığı prinsipləri çox əvvəldən ifadə etmişdi. Onun yanaşması xoşbəxt olmaq üçün zəruri saydığı iki əsas vərdişə əsaslanır:
Birinci vərdiş — bağışlamaq
Mütəfəkkir bağışlamağı lazımsız yükün radikal amputasiyası ilə müqayisə edirdi. Xəyyam həddindən artıq sentimental deyildi və heç də hər kəslə barışmağa və ya edilən pisliyi unutmağa çağırmırdı. Onun mövqeyi daha sərt və praktik idi: qəlbində inciklik saxlamaq, sanki başqasının zəhərini öz daxilində daşımaq kimidir.
Müasir elm bu fikri tam təsdiqləyir. Alimlər sübut ediblər ki, xroniki inciklik və qəzəb orqanizmi daimi stress rejimində saxlayır. İnsan qəzəbi içində böyütdükcə kortizolun (stress hormonu) səviyyəsi stabil olaraq yüksək qalır. Bu isə yuxusuzluğa, ürək-damar xəstəliklərinə və immun sisteminin zəifləməsinə səbəb olur.
Neyrobiologiya baxımından bağışlama mexanizmi keçmişdə yaşanmış neqativ hadisələrlə bağlı “intellektual amputasiya”nı xatırladır. Bu, sinir sisteminə sağ qalma rejimindən çıxaraq bərpa və sakitlik mərhələsinə keçməyə imkan verir.
İkinci vərdiş — yalnız indiki an mövcuddur
Xəyyamın təbliğ etdiyi ikinci vərdiş şüurlu olmaq və maksimum dərəcədə “burada və indi” anına fokuslanmaqdır. Onun fəlsəfəsi göyün gözəlliyini, küləyin toxunuşunu, şərabın dadını hiss etməyə çağırışlarla zəngindir. Bu, primitiv hedonizm deyil, real həyatda tam iştirakın dərin praktikası idi.
Müasir elm, xüsusilə neyropsixoloq Jon Kabat-Zinn tərəfindən irəli sürülən Mindfulness konsepsiyası ilə bu prinsipi təsdiqləyir. Mindfulness — insanın diqqətini şüurlu şəkildə indiki ana yönəltməsi, düşüncələrini, hisslərini və bədən duyğularını mühakimə etmədən müşahidə etməsidir.
Tədqiqatlar göstərir ki, insan beyni real təhlükə ilə xəyali təhlükəni çox vaxt ayırd edə bilmir. Biz keçmiş səhvləri düşünəndə və ya gələcək üçün həddindən artıq narahat olanda, hipotalamus elə reaksiya verir ki, sanki təhlükə məhz bu an qarşımızdadır. Nəticədə orqanizmdə eyni dağıdıcı stress reaksiyaları işə düşür.
Ətrafınızdakı xırda detallara diqqət yetirməklə siz narahatlığa sərf olunan enerjini indiki ana yönəldirsiniz. Siz düşüncələrlə mübarizə aparmırsınız, sadəcə “başınızın içindən” real həyata çıxırsınız. Xəyyamın şərabdan, çiçəklərdən və küləkdən yazmasının səbəbi də budur — ağır fikirlər insanı daxildən “yeyəndə” özünə qayıtmağın ən sadə yolu budur.
Bu prinsipləri həyata necə tətbiq etməli? (Praktik məşqlər)
Qədim müdrikliyin həyatınızda işləməsi üçün psixoloqlar konkret texnikalar tövsiyə edirlər.
Birinci məşq — “yerə enmə” (grounding).
Köhnə səhvlər və ya sabahkı problemlər barədə həddindən artıq düşündüyünüz zaman başınızda yaranan “fırtınanı” dayandırmaq üçün üç dəqiqə ərzində diqqətinizi bədəninizə yönəldin. Ayaqlarınızın yerə necə basdığını, kürəyinizin stula söykəndiyini və ya geyiminizin toxunuşunu hiss edin. Bu, diqqəti narahat düşüncələrdən real mühitə keçirir.
İkinci məsləhət — hamını bir anda bağışlamağa çalışmayın.
Bu, çox ağırdır. Hələ də sizi narahat edən yalnız bir köhnə hadisəni seçin və özünüzə deyin: “Bu artıq keçmişdə qalıb, bu hekayə bitib.” Siz bunu qarşı tərəfi haqlı çıxarmaq üçün yox, dəyişə bilmədiyiniz şeyə enerjinizi sərf etməyi dayandırmaq üçün edirsiniz.
Üçüncü məşq — yaxşılığı görməyi öyrənin.
Biz avtomatik olaraq problemləri axtarmağa öyrəşmişik. Amma hər gün şüurlu şəkildə ən azı bir xoş detalı fərq etməyə çalışın: qəhvənin ətri, pəncərədən düşən işıq, rahat ayaqqabı. Bunu davamlı etsəniz, beyniniz panika üçün səbəb deyil, imkan axtarmağa alışacaq.
Xəyyam inanırdı ki, xoşbəxtlik problemsiz həyat deyil. Xoşbəxtlik artıq dəyişdirilməsi mümkün olmayan şeylərlə daxili müharibənin bitməsidir.
İmran Kərimli
