Tam naharın qiyməti 100–130 türk lirəsi, yəni təxminən 4–5,5 manat təşkil edir
Türkiyədə yüksək inflyasiya və bahalaşma milyonlarla insanın gündəlik həyatına təsir etdiyi bir vaxtda ölkədə diqqət çəkən sosial layihələrdən biri Kent Lokantaları olub. Yerli bələdiyyələr tərəfindən yaradılan bu ictimai yeməkxanalar hər gün on minlərlə insana 100–130 türk lirəsinə (təxminən 4–5,5 manat) tam nahar təqdim edir. Halbuki eyni menyu adi restoranlarda 300–500 lirəyə (12–21 manat) başa gəlir.
Qiymət fərqi o qədər böyükdür ki, Kent Lokantalarında qidalanan bir nəfər hər naharda orta hesabla 8–16 manat, ay ərzində isə 120–250 manat qənaət edə bilir. Bu səbəbdən layihə Türkiyədə son illərin ən uğurlu sosial təşəbbüslərindən biri hesab olunur.
Kent Lokantası nədir?
Kent Lokantaları yerli bələdiyyələr tərəfindən idarə olunan ictimai yeməkxanalardır. Layihənin əsas məqsədi mənfəət əldə etmək deyil, vətəndaşların sağlam və keyfiyyətli qidaya münasib qiymətlə çıxışını təmin etməkdir.
Burada əsasən tələbələr, pensiyaçılar, aşağı maaşlı işçilər, işsizlər və çoxuşaqlı ailələr qidalansa da, yemək almaq üçün heç kimdən sosial statusunu təsdiq edən sənəd tələb olunmur. İstənilən şəxs növbəyə dayanaraq eyni qiymətə nahar edə bilir.
Layihə necə yarandı?
Müasir Kent Lokantası modeli 2022-ci ildə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin təşəbbüsü ilə yaradılıb. Layihə qısa müddətdə böyük maraq qazandıqdan sonra Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Mersin, Trabzon, Kocaeli, Tekirdağ, Eskişehir, Ədirnə və digər şəhərlərdə də tətbiq olunmağa başlayıb.
Hazırda Türkiyə üzrə 70-dən çox Kent Lokantası fəaliyyət göstərir və onların sayı artmaqda davam edir.
Gündə on minlərlə insan burada nahar edir
Təkcə İstanbuldakı Kent Lokantalarında hər gün 15–20 min nəfərə xidmət göstərilir. Türkiyə üzrə isə bu rəqəm bəzi günlərdə 50–80 min nəfərə çatır.
Bəzi filiallarda nahar vaxtı 1000–2000 nəfər yemək alır. Günorta saatlarında yaranan uzun növbələr artıq bu yeməkxanaların əsas simvollarından birinə çevrilib.
Maraqlıdır ki, növbələrdə təkcə aztəminatlı insanlar deyil, müəllimlər, dövlət qulluqçuları, tələbələr, ofis əməkdaşları, pensiyaçılar və hətta turistlərə də rast gəlinir. Bu da göstərir ki, layihə yalnız sosial yardım deyil, eyni zamanda münasib qiymətə keyfiyyətli qidalanma imkanı təqdim edən ictimai xidmətə çevrilib.
4-5 manata tam nahar
Kent Lokantalarında menyu hər gün yenilənir. Adətən nahara şorba, əsas isti yemək, qarnir, salat və çörək daxildir. Bəzi günlərdə ayran, desert və ya meyvə də təqdim olunur.
Yeməklər dietoloqların hazırladığı menyular əsasında hazırlanır və qida təhlükəsizliyi standartlarına uyğun şəkildə təqdim edilir.
Tam naharın qiyməti 100–130 türk lirəsi, yəni təxminən 4–5,5 manat təşkil edir. Halbuki eyni menyu adi restoranlarda 300–500 lirəyə (təxminən 12–21 manat) başa gəlir. Bu səbəbdən Kent Lokantalarında qidalanan bir nəfər ay ərzində orta hesabla 120–250 manat, ildə isə 1500–3000 manat qənaət edə bilir.
Bu qədər ucuz olmasının sirri nədir?
Layihə kommersiya məqsədi daşımır. Kent Lokantaları bələdiyyələrin sosial proqramları çərçivəsində maliyyələşdirilir.
Ərzaq məhsulları iri həcmdə topdansatış qaydasında alınır, yeməklər mərkəzi mətbəxlərdə hazırlanır və mənfəət nəzərdə tutulmur. Məhz buna görə qiymətlər bazar qiymətlərindən bir neçə dəfə aşağı olur.
Layihəyə münasibət necədir?
İqtisadi çətinliklər dövründə Kent Lokantaları milyonlarla insan üçün ciddi dəstəyə çevrilib.
Bununla yanaşı, bəzi iqtisadçılar hesab edirlər ki, bu cür sosial yeməkxanalar inflyasiyanın nəticələrini yumşaltsa da, onun əsas səbəblərini aradan qaldırmır. Digərləri isə mövcud filialların sayının tələbatı tam ödəmədiyini və bəzi məntəqələrdə uzun növbələrin yarandığını bildirirlər.
Buna baxmayaraq, ictimai rəy sorğularında layihə ən çox dəstək alan sosial təşəbbüslərdən biri hesab olunur.
Azərbaycanda da tətbiq oluna bilərmi?
Türkiyə təcrübəsi göstərir ki, belə sosial layihələr insanların gündəlik xərclərinin azalmasına və sosial rifahın güclənməsinə mühüm töhfə verə bilər. Oxşar model Azərbaycanda da, xüsusilə Bakı, Sumqayıt, Gəncə və digər iri şəhərlərdə tətbiq oluna bilər.
Belə layihələrin təşəbbüskarı ilk növbədə yerli icra hakimiyyətləri və bələdiyyələr ola bilər. Sosial dəstək mexanizmlərinin hazırlanmasında Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi iştirak edə, Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi isə bu cür ictimai iaşə obyektlərində qida təhlükəsizliyi və sanitar normalara nəzarəti həyata keçirə bilər.
Azərbaycanda adi restoran və kafelərdə biznes naharının qiyməti əksər hallarda 10–18 manat arasında dəyişir. Əgər Kent Lokantalarına bənzər model tətbiq olunsa və nahar 4–5 manata təqdim edilsə, tələbələr, pensiyaçılar, aşağı gəlirli ailələr və digər sosial həssas qrupların gündəlik xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər.
Türkiyə təcrübəsi göstərir ki, düzgün planlaşdırılmış sosial layihələr yalnız aztəminatlı insanlara deyil, bütövlükdə cəmiyyətə fayda verir. Bu baxımdan Kent Lokantaları modeli Azərbaycanda da sosial dəstək və əlçatan qidalanma sahəsində maraqlı nümunəyə çevrilə bilər. Bu model həm vətəndaşların büdcəsinə dəstək verə, həm də bələdiyyələrin sosial siyasətində yeni yanaşmanın əsasını qoya bilər.
İmran Kərimli
