Astrologiya niyə elm tərəfindən qəbul edilmir?
Son illər bürclər və gündəlik qoroskoplar sosial şəbəkələrdə, sayt və jurnallarda geniş yayılıb. Bir çox insan gündəlik qərarlarını belə ulduz falına əsasən verməyə çalışır. Lakin elm adamlarının böyük əksəriyyəti astrologiyanı ciddi şəkildə tənqid edir və onun elmi əsasının olmadığını bildirir.
Tribuna.az xəbər verir ki, məsələn, BBC və Nature kimi nüfuzlu mənbələrdə dərc olunan materiallarda qeyd olunur ki, planetlərin və ulduzların insanların taleyinə təsir etdiyini sübut edən heç bir elmi fakt yoxdur.
Astrologiya artıq milyardlıq biznesə çevrilib
Xarici araşdırmalar göstərir ki, astrologiya və falçılıq artıq böyük bir kommersiya sahəsinə çevrilib. Məsələn, analitik şirkət IBISWorld-un məlumatına görə, yalnız ABŞ-da astrologiya, tarot və fal xidmətlərinin illik bazar həcmi 2 milyard dollardan çoxdur.
Bəzi hesablamalara görə isə dünyada bu sahənin ümumi dövriyyəsi bir neçə milyard dollar təşkil edir. İnsanlar fərdi ulduz xəritələri, tarot falı, astroloji konsultasiyalar və mobil tətbiqlərdə təqdim olunan qoroskop xidmətlərinə pul xərcləyir.
Məsələn, məşhur astrologiya tətbiqlərindən biri olan Co–Star milyonlarla istifadəçi toplayaraq böyük gəlir əldə edib. Bu tətbiq istifadəçilərə doğum tarixlərinə əsasən “fərdi astrologiya analizləri” təqdim edir.
Ekspertlərin fikrincə, bu sahənin sürətlə böyüməsinin əsas səbəblərindən biri insanların gələcək barədə qeyri-müəyyənlik hissi və psixoloji rahatlıq axtarışıdır. Bununla belə, bir çox mütəxəssis astroloqların insanların bu ehtiyacından istifadə edərək pul qazandığını bildirir.
Elmi eksperiment astrologiyanı təkzib edib
1985-ci ildə fizik Shawn Carlson tərəfindən aparılan məşhur eksperiment bu mövzuda ən çox sitat gətirilən araşdırmalardan biridir. Nəticələr Nature jurnalında dərc olunub.
Təcrübədə astroloqlara insanların doğum tarixləri verilib və onların xarakterlərini müəyyən etmələri istənilib. Araşdırmanın nəticəsi göstərib ki, astroloqların verdiyi nəticələr təsadüfi seçimdən daha doğru olmayıb.
Psixoloqların izahı: “Barnum effekti”
Psixoloqlar hesab edir ki, insanların qoroskoplara inanmasının səbəblərindən biri Barnum effect adlanan psixoloji fenomendir.
Bu effektə görə insanlar çox ümumi və qeyri-müəyyən ifadələri özlərinə uyğun hesab edirlər. Məsələn:
“Siz bəzən çox ünsiyyətcilsiniz, bəzən isə tək qalmaq istəyirsiniz.”
“Həyatınızda mühüm dəyişikliklər ola bilər.”
Belə cümlələr demək olar ki, hər kəsə uyğun gəlir.
Bürclərin ən böyük 5 problemi
Alimlərin fikrincə, astrologiyanın etibarlı sayılmamasının bir neçə əsas səbəbi var:
1. Elmi sübut yoxdur
Planetlərin insanların xarakterinə və taleyinə təsir etdiyini göstərən elmi fakt tapılmayıb.
2. Proqnozlar çox ümumidir
Qoroskoplar elə yazılır ki, demək olar hər kəsə uyğun gəlsin.
3. Eksperimentlər nəticə göstərməyib
Elmi sınaqlarda astroloqlar təsadüfdən daha dəqiq nəticə göstərə bilməyib.
4. Astronomiya ilə ziddiyyət
Astronomlar bildirir ki, göy cisimlərinin bu cür təsir mexanizmi fizika qanunları ilə izah edilmir.
5. Kommersiya maraqları
Astrologiya və falçılıq xidmətləri böyük biznesə çevrilib və bu sahədə ciddi maliyyə maraqları mövcuddur.
Astronomlar astrologiyanı “saxta elm” sayır
Astronomların fikrincə, astrologiyanın əsas problemi onun elmi metodlara uyğun olmamasıdır. Astrologiya nə dəqiq ölçülə bilir, nə də eyni nəticəni təkrar göstərən eksperimentlər təqdim edir.
Buna görə də elm dünyasında astrologiya psevdoscience – yəni saxta elm kimi qiymətləndirilir.Bu gün astrologiya milyonlarla insan üçün maraqlı əyləncə olaraq qalır. Lakin alimlərin fikrincə, bürclər və qoroskoplar həyat qərarları üçün etibarlı və elmi mənbə hesab edilə bilməz.
İslamın astrologiya və qoroskoplara münasibəti
İslam dinində də astrologiya və falçılıq məsələsinə ehtiyatla yanaşılır. Bir çox islam alimləri bildirir ki, insanın taleyi və gələcəyi barədə qəti məlumatın yalnız Qurani-Kərim və Allahın iradəsi ilə bağlı olduğu qəbul edilir.
İslam teologiyasında qeybi – yəni gələcəyi və görünməyən hadisələri yalnız Allahın bildiyi vurğulanır. Bu səbəbdən bir çox alimlər bürclər və qoroskoplar vasitəsilə gələcəyi öyrənmək iddialarını doğru hesab etmirlər.
Məsələn, bir sıra hədislərdə falçılıq və qeybi xəbər vermə iddiaları tənqid olunur. Hədislərdə qeyd edilir ki, falçılara inanmaq və ya onların dediklərini təsdiqləmək doğru hesab olunmur.
İslam alimlərinin fikrincə, göy cisimləri Allahın yaratdığı kainatın bir hissəsidir və onlar astronomiya baxımından öyrənilə bilər. Lakin ulduzların insan taleyini müəyyən etdiyi fikri dini baxımdan qəbul edilmir.
Bu səbəbdən bir çox islam alimləri astrologiyanı elmi və dini əsasları olmayan bir iddia kimi qiymətləndirir və insanların həyat qərarlarını bürclərə əsasən verməməsini tövsiyə edirlər.
İmran Kərimli
